Olej kokosowy – właściwości lecznicze i zastosowanie

Olej kokosowy – jeść czy nie jeść?

Wiele osób obawia się spożywania oleju kokosowego. Nic dziwnego, zwłaszcza po raporcie dotyczącym tłuszczów nasyconych, opublikowanym w 2017 roku przez Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne (AHA) (2). Prawda jest taka, że choć rekomendacja AHA by ograniczyć ilość tłuszczów nasyconych w diecie jest słuszna, to nie oznacza, że powinniśmy całkowicie z nich zrezygnować, co też Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne podkreśla. Zalecano ilością dla mężczyzn jest do 30 g, dla kobiet 20 g dziennie.

Wokół oleju kokosowego narosło wiele mitów – szczególnie w kontekście tłuszczów nasyconych. Choć rzeczywiście powinny być one spożywane z umiarem, nie oznacza to, że należy całkowicie eliminować je z diety.

Najważniejsze jest zachowanie równowagi oraz wybór dobrej jakości produktu. Olej kokosowy może być elementem zdrowej diety, jeśli stosowany jest rozsądnie i jako uzupełnienie innych tłuszczów roślinnych.

Co to jest i jak powstaje olej kokosowy?

Olej kokosowy to bogactwo drogocennych tłuszczów. Powstaje w wyniku tłoczenia świeżego, bądź uprzednio suszonego miąższu kokosa w postaci kopry lub wiórków. W temperaturze pokojowej, poniżej 25°C, charakteryzuje go biała barwa i postać stała, która upłynnia się wraz ze wzrostem temperatury. W formie płynnej staje się bezbarwny.

W 90% składa się z nasyconych kwasów tłuszczowych, a te sprawiają, że jest odporny na działanie wysokiej temperatury. Cechuje go zatem wysoki punkt dymienia – 175°C, znacznie wyższy niż w przypadku innych nierafinowanych olejów roślinnych.To sprawia, że doskonale sprawdzi się do smażenia i pieczenia. Jednak nie tylko w kuchni olej kokosowy znajdzie zastosowanie. Małe cząsteczki nasyconych kwasów tłuszczowych łatwiej wnikają w skórę, czyniąc go doskonałym, nawilżającym i odżywczym kosmetykiem.

Rodzaje olejów kokosowych

To, jak wiele korzystnych właściwości będzie miał olej w dużej mierze zależy od jego jakości i metody produkcji. Warto więc być świadomym, co wybieramy. Na półkach sklepowych znaleźć możemy dwa typy oleju kokosowego:

• Nierafinowany

To produkt najmniej przetworzony, a co za tym idzie najbardziej wartościowy. Może powstawać z kopry lub wiórków, jednak najlepszy jest ten tłoczony ze świeżego miąższu, który usuwany jest ze skorupy i prasowany w celu wydobycia naturalnych olejków. Dziewiczy, nierafinowany, ekologiczny olej kokosowy charakteryzuje kokosowo-orzechowy smak i zapach oraz bogactwo wartościowych składników bioaktywnych.

• Rafinowany

Na rynku dostępny jest także rafinowany olej kokosowy. Jest on produktem, który przeszedł proces rafinacji, obejmujący bielenie i dezodoryzację. Nierzadko poddany jest także obróbce termicznej w wysokiej temperaturze, przez co staje się uboższy w wiele cennych antyoksydantów. W przeciwieństwie do oleju kokosowego tłoczonego na zimno, oleje rafinowane nie mają zauważalnego kokosowego smaku czy aromatu.

Jeśli zależy Ci na naturalnym składzie i właściwościach, najlepszym wyborem będzie olej kokosowy nierafinowany tłoczony na zimno.

Olej kokosowy – wartość odżywcza

Kokos jest owocem, który dość rzadko występuje w naszej diecie. Jednak w niektórych częściach świata stanowi podstawowy składnik codziennego pożywienia, z którego ludzie korzystają od pokoleń. Olej kokosowy zawiera charakterystyczne kwasy tłuszczowe, w tym średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe (MCFA), takie jak kwas kaprylowy, laurynowy i kaprynowy.

Co znajdziemy w składzie oleju kokosowego?

• 91% całego oleju stanowią kwasy tłuszczowe nasycone, z czego 62% to kwasy tłuszczowe średnionasycone – kwas kaprylowy, laurynowy i kaprynowy. Pozostałe kwasy tłuszczowe nasycone to kwas: stearynowy, palmitynowy i mirystynowy.
• Kwasy tłuszczowe nienasycone: kwas oleinowy.
• Kwasy tłuszczowe wielonasycone: linolowy i a-linolowy.
• Polifenole (katechiny, kwasy: waniliowy, kofeinowy.
• p-kumarowy, ferulinowy, syringinowy). 
• Fitosterole: skwalen.
• Tokotrienole (4).

Większość tłuszczów, które spożywamy trawione jest dość długo. Jednak te wyjątkowe tłuszcze MCFA występujące w oleju kokosowym stanowią idealne źródło energii, ponieważ utleniane są w jedynie 3-stopniowym procesie, w porównaniu do innych kwasów tłuszczowych długołańcuchowych, które przechodzą przez aż 26-stopniowy proces!

Co cechuje tłuszcze MCFA?

• Zbudowane są z małych cząsteczek, których metabolizm jest szybszy.
• Trawione i wchłaniane są szybko i wydajnie.
• Nie odkładają się tak prędko jako tłuszcz.
• Transportowane są bezpośrednio do wątroby, gdzie są natychmiast zamieniane w energię.

Taka kompozycja tłuszczów sprawia, że olej kokosowy jest jednym z olejów, które najkorzystniej działają na nasz organizm. Średniołańcuchowe trójglicerydy MCT stosowane są w leczeniu zaburzeń trawienia i wchłaniania, podwyższonego stężenia trójglicerydów we krwi, w diecie wcześniaków i niemowląt, zwłaszcza w zaburzeniach wchłaniania, a także w diecie sportowców nasycone kwasy tłuszczowe przyczyniają się do szybkiego spalania tłuszczu przez organizm i zapewniają zastrzyk energii dla ciała i mózgu.

To jednak nie wszystkie zalety oleju kokosowego…

Olej kokosowy – właściwości i zastosowanie

Według badań medycznych oraz tabeli wartości odżywczej produktów spożywczych USDA nierafinowany olej kokosowy działa korzystnie na organizm na następujące sposoby:

1. Działa przeciwdrobnoustrojowo

W tradycyjnej medycynie olej kokosowy stosowany jest leczniczo w biegunkach, infekcjach, atopowym zapaleniu skóry czy do dezynfekcji. Wykazuje bowiem szerokie działanie antybakteryjne, przeciwgrzybicze i przeciwwirusowe.

Około 50% kwasów tłuszczowych zawartych w oleju kokosowym stanowi kwas laurynowy. Kwas ten podczas trawienia przekształcony zostaje w substancję zwaną monolauryną. Zarówno kwas laurynowy, jak i monolauryna niszczą błony komórkowe uszkadzając strukturę mikroorganizmów oraz hamują produkcję toksyn bakteryjnych (5).

W badaniach in vitro i in vivo, wykazują dużą aktywność w stosunku do bakterii opornych na antybiotyki i trudnych do zniszczenia wirusów, w szczególności tych z lipidową otoczką (m.in. Helicobacter pylori, Staphylococcus aureus, Streptococcus agalactiae, bakterii Gram-dodatnich), a także grzybów, pleśni i pierwotniaków, w tym Candida Albicans.

Warto dodać, że jednocześnie nie wpływają niekorzystnie na jelitową mikroflorę probiotyczną (4,8).

2. Pomaga w leczeniu choroby Alzheimera

Pojawiają się badania sugerujące, że zawarte w oleju kokosowym średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe (MCFA) mogą stanowić alternatywne źródło energii dla mózgu. Temat ten wymaga jednak dalszych badań i nie powinien być traktowany jako metoda leczenia.

3. Dodaje energii i zwiększa wytrzymałość

Olej kokosowy szybko się trawi, jest źródłem dłużej utrzymującej się energii, ale także przyspiesza metabolizm. 

Gdy spożywasz długołańcuchowe kwasy tłuszczowe (LCT) cząsteczki tłuszczu transportowane są wraz z krwią do tkanek, które ich potrzebują, np. do mięśni czy tkanki tłuszczowej (9).

Kwasy tłuszczowe MCFA natomiast, stanowiące 60% składu oleju kokosowego, docierają bezpośrednio do wątroby, gdzie przekształcane są w energię (10).

Obecnie wielu triathlonistów używa oleju kokosowego jako źródła dodatkowej energii podczas treningów i zawodów. Bardzo łatwo zrobić domowe „paliwo” energetyczne – mieszając olej kokosowy, miód i nasiona chia. Taki energetyk zażywany w ilości jednej łyżki stołowej 30 minut przed rozpoczęciem ćwiczeń fizycznych, a także po ich zakończeniu, może szybko zasilić organizm w energię.

4. Łagodzi problemy skórne

Olej kokosowy to wspaniały środek pomagający w leczeniu wielu chorób skóry – łuszczycy, wyprysków, oparzeń, zapaleń i łupieżu. Również i tutaj, korzystny wpływ na skórę zawdzięczamy znajdującym się w oleju kokosowym kwasom tłuszczowym MCFA (głównie kaprylowemu i laurynowemu). Zmniejszają one stany zapalne skóry oraz nawilżają ją, stanowiąc skuteczne rozwiązanie dla wielu problemów skórnych (11, 12).

Badania wykazały, że olej kokosowy może pozytywnie wpłynąć na poziom nawilżenia skóry. Może poprawić także funkcje skóry, pomagając zapobiec nadmiernej utracie wody i chroniąc ją przed zewnętrznymi czynnikami jak czynniki zakaźne, chemikalia czy alergeny (13,14,15,16).

Co więcej, badanie z 2021 roku dowodzi, że 6-8 kropli nierafinowanego oleju kokosowego, aplikowanego na dłonie i pozostawionego na całą noc, może skutecznie zapobiec przesuszeniu skóry w efekcie częstego stosowania środków odkażających na bazie alkoholu (17).

Olej kokosowy bogaty jest również w przeciwutleniacze, dzięki czemu idealnie goi i chroni skórę. Ponadto, jego właściwości przeciwdrobnoustrojowe pomagają przywrócić równowagę flory fizjologicznej skóry i wspomagają leczenie dolegliwości wynikających z przerostu bakterii i grzybów.

5. Może wspomóc odchudzanie

Otyłość jest obecnie jednym z największych problemów zdrowotnych, z jakim boryka się świat zachodni. I choć niektórzy uważają, że otyłość to tylko kwestia tego, ile kalorii się spożywa, to źródło ich pochodzenia jest równie ważne.

Istnieją naukowe przesłanki, że ze względu na swoje zdolności energetyczne, olej kokosowy może wspomagać odchudzanie. Badania wykazały, że kwasy tłuszczowe MCT mogą wspomóc spalaniu tłuszczu (18, 19) i kalorii oraz zmniejszać apetyt (20, 21, 22). Co więcej, zaobserwowano również, że MCT, ale i sam olej kokosowy, mogą okazać się pomocne w kwestii utraty tłuszczu z okolic brzucha (23, 24, 25).

Średniołańcuchowe kwasy tłuszczoswe MCT stanowią aż 65% oleju kokosowego, stąd też przypuszczać można, że sam olej kokosowy wykazywać będzie podobne właściwości do MCT. Wciąż jednak konieczne przeprowadzenie jest dalszych badań.

Pamiętajmy, że olej kokosowy jest wysokokaloryczny i spożywany w nadmiernych ilościach może łatwo doprowadzić do przyrostu masy ciała. W wymienionych wyżej publikacjach dzienna porcja oleju nie przekraczała 30 ml dziennie i stanowiła zamiennik dla innych tłuszczów w diecie.

6. Posiada właściwości pielęgnacyjne i przeciwstarzeniowe

Dzięki dużej zawartości kwasów tłuszczowych, olej kokosowy pomaga w pielęgnacji włosów suchych oraz ze skłonnością do łupieżu . W jednej z publikacji wykazano, że olej kokosowy aplikowany przed lub po myciu włosów chroni przed ich uszkodzeniem i utratą protein, w przeciwieństwie do oleju słonecznikowego i mineralnego, po użyciu których takiego działania nie zaobserwowano (26).

Na bazie oleju kokosowego zrobić można np. domowy szampon lub naturalną odżywkę do włosów. Aby wspomóc walkę z łupieżem, zalecane jest regularne wmasowywanie jednej łyżki stołowej oleju kokosowego zmieszanego z 10 kroplami olejku rozmarynowego, w skórę głowy, przez trzy minuty bezpośrednio przed myciem.

Co więcej, dzięki zawartości przeciwutleniaczy olej kokosowy może spowalniać procesy starzenia się skóry (27, 28). Zastrzyk antyoksydantów warto zafundować sobie np. na śniadanie, dodając do owsianki łyżkę oleju kokosowego z jagodami. Można również stosować olej bezpośrednio na skórę, aby ją nawilżyć i wygładzić.

7. Może przyśpieszyć spalanie tłuszczu

Olej kokosowy bywa łączony ze wsparciem metabolizmu, jednak jego wpływ na redukcję masy ciała jest ograniczony. Najważniejsze znaczenie w odchudzaniu ma całokształt diety i stylu życia.

8. Jest źródłem antyoksydantów

W składzie oleju kokosowego znajdziemy antyoksydanty, które mogą pomóc neutralizować wolne rodniki, a to z kolei wspomoże nas w prewencji wielu przewlekłych chorób zwyrodnieniowych (31).

Wśród antyoksydantów obecnych w oleju kokosowym mamy:

• Tokoferole

• Tokotrienole

• Fitosterole: skwalen

• Flawonoidy: katechiny

• Kwasy fenolowe: waniliowy, kofeinowy, p-kumarowy, ferulinowy, syringinowy (32).

Antyoksydanty te są prawdopodobnie również zasługą działania przeciwzapalnego i neuroprotekcyjnego (33,34,35,36).

9. Może poprawić zdrowie jamy ustnej

Badania dowodzą, że używanie oleju kokosowego do płukania jamy ustnej – w procesie zwanym „ssaniem oleju” – może przynieść korzystne efekty (37,38).

Czynność ta polega na rozpuszczeniu oleju kokosowego w ustach i ssaniu go przez 15-20 minut, rozprowadzając go po całej jamie ustnej, zębach, dziąsłach i podniebieniu. Po tym czasie olej wypluwamy, a usta płuczemy wodą. Skutkować to będzie redukcją liczby szkodliwych bakterii – S. mutans – porównywalną do tej, w wyniku stosowania płynów z chlorheksydyną (39,40).

Zdaniem badaczy działanie to jest zasługą obficie występującego w oleju kokosowy kwasu laurynowego.

Co więcej, w wyniku reakcji kwasu laurynowego ze śliną powstaje przypominająca mydło substancja, która pomaga zapobiegać ubytkom, gromadzeniu się płytki nazębnej oraz stanom zapalnym dziąseł (41,42).

Co jednak ważne, ssanie oleju kokosowego nie zastąpi nam codziennego szczotkowania i nitkowania zębów, czy leczenia dentystycznego, a stanowić może jedynie dodatek!

10. Wspomaga leczenie cukrzycy typu II

Niektóre badania wskazują, że tłuszcze obecne w oleju kokosowym mogą wpływać na metabolizm i wrażliwość na insulinę. Obecnie jednak brakuje wystarczających dowodów, aby traktować olej kokosowy jako element wspomagający leczenie cukrzycy.

Olej kokosowy – przeciwwskazania

Choć bardzo rzadko, to jednak czasem pojawić się mogą skutki uboczne spożywania oleju kokosowego. Sporadycznie wystąpić może alergia wywołana uczuleniem na orzechy kokosowe (32). Zdarza się także, że niektóre produkty czyszczące wytwarzane na bazie oleju kokosowego również wywołują alergie, nie jest to jednak powszechne.

Należy pamiętać, że rafinowany lub przetworzony olej kokosowy może być bielony, wytwarzany w temperaturze powyżej preferowanej i przetwarzany chemicznie w celu zwiększenia jego trwałości. Taka produkcja znacząco zmienia skład chemiczny oleju kokosowego, a zawarte w nim tłuszcze przestają być tak wartościowe dla organizmu. Dlatego tak ważny jest wybór dobrej jakości oleju – nierafinowanego, virgin.

Olej kokosowy – jak stosować?

Do czego może być stosowany olej kokosowy? Istnieje wiele sposobów jego wykorzystania, a do najbardziej popularnych należą:

• Gotowanie i pieczenie

Olej kokosowy virgin może być z powodzeniem wykorzystywany do gotowania, pieczenia i smażenia, ponieważ w 90% składa się z nasyconych kwasów tłuszczowych, a te sprawiają, że jest odporny na działanie wysokiej temperatury. Cechuje go wysoki punkt dymienia – 175°C, znacznie wyższy niż w przypadku innych nierafinowanych olejów roślinnych. 

Nierafinowany, naturalny olej kokosowy sprawdzi się również jako dodatek do owocowych czy warzywnych koktajli, ale i kawy, wypieków, owsianek. Dodaje potrawom i napojom przyjemnego kokosowego aromatu. Ponadto, dodając go do żywności, można szybko dostarczyć organizmowi energii, ponieważ jest łatwiejszy do strawienia niż inne oleje.

• Pielęgnacja skóry i włosów

Jak wykorzystać olej kokosowy na skórę i włosy? Można stosować go bezpośrednio na skórę lub jako mieszankę z olejkami eterycznymi i innymi odżywczymi składnikami. Warto wcierać go w skórę tuż po prysznicu – działa jak balsam nawilżający, a dzięki właściwościom przeciwdrobnoustrojowym, pozytywnie wpływa na zdrowie skóry i włosów. 

Poza nawilżaniem skóry, olej kokosowy doskonale sprawdza się także w walce z przedwczesnym starzeniem się skóry. Może być również wykorzystywany jako naturalny balsam na rany i krem przeciwgrzybiczy. Dobrze sprawdza się także stworzona na bazie oleju kokosowego naturalna odżywka do włosów, która skutecznie je nawilży i ułatwi rozczesywanie, ale i pomoże pozbyć się łupieżu.

• Zdrowie jamy ustnej i zębów

Płukanie jamy ustnej olejem kokosowym w medycynie ajurwedyjskiej stosowane jest od wieków. Wystarczy jedną łyżką oleju kokosowego płukać jamę ustną codziennie przez około 20 minut. Dzięki wysokiemu stężeniu przeciwbakteryjnych kwasów tłuszczowych w składzie oleju kokosowego, taka praktyka to doskonały sposób na oczyszczenie jamy ustnej z bakterii, pomoc w leczeniu chorób dziąseł, zapobieganie próchnicy oraz odświeżenie oddechu. 

Ponadto badania pokazują, że oprócz wymienionych wyżej korzyści dla zdrowia jamy ustnej, ssanie oleju kokosowego może mieć również pozytywny wpływ na ogólny stan zdrowia organizmu.

• Domowy środek czyszczący

Olej kokosowy działa doskonale także jako naturalny środek czyszczący – m.in.: detergent do prania, lakier do mebli i domowe mydło do rąk. Olej ten skutecznie zabija bakterie i grzyby, sprawiając jednocześnie, że powierzchnie są czyste i lśniące, a tym samym mają pozytywny wpływ na zdrowie.

Olej kokosowy – jaki kupić?

Wybór odpowiedniego oleju kokosowego ma kluczowe znaczenie dla jego jakości i właściwości.

Dobry olej kokosowy powinien być:

• nierafinowany (virgin),
• tłoczony na zimno,
• pozyskiwany ze świeżego miąższu kokosa,
• bez dodatków i chemicznej obróbki,
• najlepiej z certyfikatem ekologicznym.

Olej produkowany ze świeżego miąższu ma delikatniejszy smak i zachowuje więcej naturalnych właściwości niż oleje powstające z kopry lub wiórków kokosowych.

Jeśli zależy Ci na jakości, sprawdź ekologiczny olej kokosowy Racjonalni, który spełnia powyższe kryteria.

Olej kokosowy – podsumowanie

Czy spożywanie oleju kokosowego jest dobrą decyzją? Zdecydowanie tak, ale… w rozsądnych ilościach (do 2 łyżek stołowych dziennie). Olej kokosowy może być praktycznym dodatkiem do codziennej diety i pielęgnacji, pod warunkiem że stosowany jest z umiarem.

Unikalna kompozycja nasyconych kwasów tłuszczowych, z których aż 60% stanowią niezwykle wartościowe kwasy tłuszczowe średniołańcuchowe MCFA sprawia, że olej kokosowy może przynieść naszemu organizmowi wiele korzyści. 

Najlepiej wybierać olej nierafinowany, tłoczony na zimno i pozyskiwany ze świeżego miąższu kokosa, który zachowuje naturalne właściwości i smak.Jeśli szukasz produktu dobrej jakości, wybierz olej kokosowy nierafinowany Racjonalni, który sprawdzi się zarówno w kuchni, jak i w codziennym użytkowaniu.