Czym jest żywność funkcjonalna i dlaczego warto ją spożywać?

Co to jest żywność funkcjonalna?

Żywność funkcjonalna dopiero zaczyna zdobywać popularność w krajach europejskich. Tymczasem w kulturach wschodnich, szczególnie w Chinach, Japonii i Indiach, koncepcja ta znana jest od setek lat. Jej korzenie sięgają tradycyjnej medycyny naturalnej, w której wybrane produkty spożywcze pełniły funkcję leczniczą.

Żywność funkcjonalna to pokarmy o udowodnionym, korzystnym wpływie na zdrowie. Poza funkcją odżywczą, dostarczają związków bioaktywnych, które mogą stanowić profilaktykę wielu chorób i wspierać prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Produkty te, aby zwiększyć ich potencjał odżywczy, mogą być wzbogacane o wybrane związki, np. witaminy czy probiotyki.

Żywność funkcjonalna w świetle prawa

Japonia była pierwszym krajem, który formalnie zdefiniował pojęcie żywności funkcjonalnej. Ta grupa pokarmów posiada status prawny i jest objęta systemem certyfikacji FOSHU (Food for Specified Health Uses), wprowadzonym w latach 90. XX wieku. Pierwszym produktem zatwierdzonym w ramach tego systemu był ryż hipoalergiczny.

W Polsce i Europie wciąż brakuje regulacji prawnych, które jasno zdefiniowałyby żywność funkcjonalną jako odrębną kategorię produktów. Jednak nie oznacza to, że termin ten u nas nie funkcjonuje. Fundamentalne znaczenie dla europejskiego podejścia miał projekt badawczy FUFOSE (Functional Food Science in Europe), realizowany pod koniec lat 90. To właśnie eksperci FUFOSE ustalili, że aby żywność mogła być uznana za funkcjonalną, musi mieć udowodniony naukowo wpływ na organizm, wykraczający poza standardowe odżywianie. Co więcej, musi ona przypominać tradycyjne jedzenie i być spożywana w normalnych ilościach – co odróżnia ją od suplementów diety.

Bio Mix ODPORNOŚĆ – 150 g

(39 opinii)

Zobacz w sklepie

Jak powstaje żywność funkcjonalna

Żywność funkcjonalna powstaje na bazie klasycznej żywności (nabiał, kiszonki, produkty zbożowe) lub składników, które się z niej otrzymuje (błonnik, aminokwasy, kwasy tłuszczowe). Proces jej powstawania łączy więc tradycyjne metody produkcji z nowoczesną technologią, co pozwala precyzyjnie modyfikować skład produktów, aby przynosiły określone korzyści zdrowotne.

W przetwórstwie spożywczym najczęściej stosuje się fortyfikację (wzbogacanie), która polega na dodawaniu do produktów konkretnych substancji, np. witamin, składników mineralnych, kwasów tłuszczowych omega 3 czy probiotycznych szczepów bakterii. Z drugiej strony z niektórych produktów usuwa się też pewne związki, np. alergeny czy substancje antyodżywcze.

W bardziej zaawansowanej produkcji żywność funkcjonalną projektuje się już na etapie upraw i hodowli. Poprzez dobór odpowiednich odmian roślin lub pasz dla zwierząt uzyskuje się surowce naturalnie bogatsze w pożądane składniki, np. antyoksydanty czy nienasycone kwasy tłuszczowe.

Rodzaje i przykłady żywności funkcjonalnej

W literaturze można spotkać się z kilkoma podziałami żywności funkcjonalnej. Jednym z nich jest podział ze względu na jej przeznaczenie:

• dla chorujących na nowotwory – żywność wysokobiałkowa i wysokoenergetyczna,
• dla wegan i wegetarian – napoje roślinne fortyfikowane wapniem, witaminą D i B12,
• dla sportowców – napoje izotoniczne, batony i odżywki białkowe, żele energetyczne,
• dla kobiet w ciąży i karmiących – produkty wzbogacane kwasem foliowym, żelazem, jodem czy kwasami DHA,
• dla niemowląt i dzieci – mleka modyfikowane z dodatkiem probiotyków i kwasów tłuszczowych, kaszki wzbogacane witaminami i żelazem,
• dla osób cierpiących na choroby sercowo-naczyniowe lub będących w grupie ich ryzyka – margaryny i jogurty ze sterolami/stanolami roślinnymi, produkty o obniżonej zawartości sodu,
• dla osób starszych – produkty łatwostrawne o zwiększonej gęstości odżywczej, napoje z wapniem i witaminą D na wzmocnienie kości, preparaty wspomagające pamięć z lecytyną i witaminami z grupy B.

Istnieje także podział żywności funkcjonalnej ze względu na jej skład:

• niskocholesterolowa – margaryny ze sterolami roślinnymi,
• probiotyczna – jogurty naturalne z żywymi szczepami Lactobacillus i Bifidobacterium,
• wysokobłonnikowa – batony zbożowe z dodatkiem inuliny, pieczywo pełnoziarniste z otrębami,
• niskosodowa – sól potasowa o obniżonej zawartości sodu, pieczywo wypiekane bez
• wysokoenergetyczna – odżywki białkowo-węglowodanowe, batony, żele energetyczne,dodatku soli,
• niskoenergetyczna – napoje słodzone stewią lub erytrytolem, dżemy i konfitury o obniżonej kaloryczności,
• wzbogacona – napoje z dodatkiem wapnia, witaminy D, witaminy C, płatki śniadaniowe z dodanym żelazem i witaminami z grupy B, margaryny z kwasami tłuszczowymi omega-3.

Żywność funkcjonalna a żywność organiczna – najważniejsze
różnice

Żywność organiczna odnosi się przede wszystkim do sposobu produkcji. Są to produkty wytwarzane bez użycia określonych nawozów, pestycydów czy innych syntetycznych środków ochrony roślin.

Z kolei w przypadku żywności funkcjonalnej najważniejsze znaczenie ma jej skład oraz obecność składników odżywczych o potwierdzonym, korzystnym wpływie na zdrowie, niezależnie od metody produkcji.

Warto podkreślić, że pojęcia te nie wykluczają się wzajemnie. Ten sam produkt może być jednocześnie ekologiczny i funkcjonalny. Przykładem takiego połączenia jest żywy ocet jabłkowy – produkt, który dzięki bogactwu enzymów, antyoksydantów i innych związków bioaktywnych może wspierać prawidłowe trawienie i ogólne zdrowie, a jednocześnie pochodzi z upraw ekologicznych.

Żywy ocet jabłkowy

(1598 opinii)

Zobacz w sklepie

Żywność funkcjonalna a żywność specjalnego przeznaczenia
medycznego

Do żywności funkcjonalnej zalicza się wiele produktów spożywczych, które są obecnie łatwo dostępne w sklepach i bez problemu można je włączyć do codziennej diety. Nie wymagają one konsultacji lekarskiej ani specjalnego nadzoru.

Należy jednak wyraźnie odróżnić ją od żywności specjalnego przeznaczenia medycznego. Do tej grupy należą preparaty objęte odpowiednimi regulacjami prawnymi, przeznaczone dla osób, które z różnych przyczyn nie są w stanie normalnie spożywać pokarmów lub prawidłowo przyswajać składników odżywczych. Produkty te mają również na celu dostarczenie odpowiedniej ilości składników odżywczych osobom w trakcie leczenia, np. chorób nowotworowych. Ich stosowanie odbywa się pod nadzorem lekarza lub dietetyka. Preparaty te są najczęściej dostępne w aptekach.

Dla kogo przeznaczona jest żywność funkcjonalna?

W praktyce każdy z nas może na co dzień włączać do diety żywność funkcjonalną. Jej spożywanie dostarcza składników, które mogą ograniczać ryzyko rozwoju wielu chorób, poprawiać samopoczucie oraz uzupełniać dietę w substancje często niedoborowe w codziennym jadłospisie.

Ten rodzaj pokarmów jest szczególnie polecany osobom, które są narażone na wystąpienie chorób cywilizacyjnych takich jak choroby serca, cukrzyca, miażdżyca czy nowotwory. Warto, aby sięgały po nią także osoby, które mają wysokie zapotrzebowanie na poszczególne składniki odżywcze, czyli np. sportowcy. Ponadto żywność funkcjonalna stanowi cenne uzupełnienie diety osób stosujących określone modele żywienia, takie jak dieta wegańska czy bezglutenowa.